İnşaatta iş güvenliği, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği’nin belirlediği zorunluluklar çerçevesinde, şantiyede kimsenin yaralanmadan eve dönmesini sağlayan planlama ve denetim bütünüdür. Türkiye’de inşaat, iş kazalarının en yoğun görüldüğü sektördür ve kazaların büyük bölümü yüksekten düşme, malzeme çarpması ve kazı göçüğünden olur. Üçü de planlamayla önlenebilir. Bu yazı, iş güvenliği sorumluluğunun kimde olduğunu, şantiyede hangi önlemlerin standart olduğunu ve iş sahibinin neyi kontrol edebileceğini, Kocaeli’de site ve villa şantiyeleri yürütmüş Lotus Group İnşaat‘ın uygulamasıyla anlatır.
İş güvenliğinden şantiyede kim sorumlu?
Yönetmelik üç sorumlu tanımlar: işveren (yüklenici firma), proje sorumlusu ve sağlık ve güvenlik koordinatörü. Yüklenici, çalışanlarını ve alt yüklenicilerini güvenlik kurallarına uydurmakla. Koordinatör, hazırlık ve uygulama aşamasında sağlık ve güvenlik planını hazırlayıp takip etmekle yükümlüdür. Belirli büyüklüğün üzerindeki şantiyelerde iş güvenliği uzmanı ve iş yeri hekimi görevlendirmesi zorunludur. İş sahibi doğrudan sorumlu olmasa da, sözleşmede iş güvenliği şartlarını yazdırarak ve şantiyede uygulamayı gözleyerek riskini yönetir.
Şantiyede hangi önlemler standart olmalı?
| Risk | Standart önlem | İş sahibinin görebileceği işaret |
|---|---|---|
| Yüksekten düşme | Korkuluklu iskele, döşeme kenarı ve boşluk korkulukları, emniyet kemeri ve yaşam hattı | Kat kenarlarında korkuluk var mı, çalışanlar kemer takıyor mu |
| Kazı göçüğü | Şev açısı veya iksa, kazı kenarına yük koymama, giriş-çıkış merdiveni | Derin kazıda dik duvar ve iksa yoksa risk |
| Malzeme düşmesi ve çarpması | Baret, güvenlik ayakkabısı, yük altında durmama, vinç sahası çevrilmesi | Baretsiz çalışan görülmemeli |
| Elektrik | Kaçak akım rölesi, şantiye panosu, sağlam kablo ve fiş | Açık kablo ve uydurma bağlantı olmamalı |
| Makine ve ekipman | Periyodik kontrol (vinç, asansör, iskele), yetkili operatör | Kontrol etiketleri ve operatör belgeleri |
| Yangın ve kimyasal | Yangın söndürücü, yanıcı madde depolaması, malzeme güvenlik bilgi formu | Söndürücülerin yerinde ve dolu olması |
| Sağlık ve hijyen | İlk yardım dolabı, temiz su, tuvalet, dinlenme alanı | Şantiye düzeni |
Sağlık ve güvenlik planı nedir?
Sağlık ve güvenlik planı, şantiyeye özgü risklerin ve alınacak önlemlerin yazılı halidir. Yönetmelik gereği işe başlamadan hazırlanır ve şantiye ilerledikçe güncellenir. İçeriği: risk değerlendirmesi, şantiye yerleşim planı (vinç, malzeme sahası, geçiş yolları), yüksekte çalışma ve kazı yöntemleri, acil durum planı ve tahliye, alt yüklenicilerin koordinasyonu. Plan, yapı denetimin ve iş güvenliği uzmanının kontrol ettiği belgedir. İş sahibi sözleşmede bu planın hazırlanmasını ve paylaşılmasını isteyebilir.
Eğitim ve kişisel koruyucu donanım nasıl yönetilir?
Her çalışan işe başlamadan önce temel iş güvenliği eğitimi almalı ve yaptığı işe özel (yüksekte çalışma, kazı, elektrik) eğitim belgesi bulunmalıdır. Alt yüklenici çalışanları da buna dahildir. Kişisel koruyucu donanım (baret, ayakkabı, yelek, eldiven, gözlük, emniyet kemeri) işveren tarafından sağlanır ve kullanımı denetlenir. Sahada en sık gördüğümüz zayıflık, ana yüklenicinin kendi ekibini donatıp alt yüklenici ekiplerini kontrol dışı bırakmasıdır. Sözleşmede alt yüklenicilerin de aynı kurallara tabi olduğu yazılmalıdır.
İş güvenliği kalite ve takvimi nasıl etkiler?
Güvenli şantiye düzenli şantiyedir: malzeme sahası ayrılmış, geçiş yolları açık, iskeleler doğru kurulmuş bir şantiyede iş hem daha hızlı hem daha kaliteli ilerler. Kaza ise şantiyeyi günlerce durdurur, ekipleri dağıtır ve hukuki süreç başlatır. Bu yüzden iş güvenliği maliyet kalemi değil, takvim ve kalite güvencesidir. Şantiye kontrol noktalarının tamamı kaba inşaat ve ince inşaat farkları yazısında. Dijital takip araçları yeni nesil inşaat teknolojileri yazısında.
İş sahibi sözleşmede neyi yazdırmalı?
- Yüklenicinin iş güvenliği mevzuatına uyumu ve alt yüklenicileri kapsaması.
- Sağlık ve güvenlik planının hazırlanması ve paylaşılması.
- İş güvenliği uzmanı ve gerekiyorsa iş yeri hekimi görevlendirmesi.
- Çalışanların SGK bildirimi ve iş kazası sigortası. İnşaat all-risk sigortası.
- Kaza halinde sorumluluk ve tazmin düzenlemesi.
Firma seçim aşamasında “iş güvenliğini kim yönetiyor?” sorusu yedi sorudan biridir. Liste İzmit’te güvenilir müteahhit nasıl seçilir yazısında. Sözleşme maddeleri inşaat sözleşmesi rehberinde.
Lotus Group şantiyelerinde iş güvenliği nasıl uygulanıyor?
Lotus Group şantiyelerinde sağlık ve güvenlik planı işe başlamadan hazırlanır, iş güvenliği uzmanı periyodik denetim yapar, alt yüklenici ekipleri aynı eğitim ve donanım kurallarına tabi tutulur. İskele ve vinç gibi ekipmanların periyodik kontrol belgeleri şantiyede bulundurulur. Sorella Rezidans gibi çok katlı projelerde yüksekte çalışma ve vinç sahası düzeni bu planla yürütüldü.
Özet
- İş güvenliği 6331 sayılı Kanun ve Yapı İşleri Yönetmeliği ile zorunludur. Sorumluluk yüklenici, proje sorumlusu ve koordinatördedir.
- Kazaların büyük bölümü yüksekten düşme, malzeme çarpması ve kazı göçüğüdür. Üçü de planlamayla önlenir.
- Korkuluk, iksa, baret ve kemer, kaçak akım rölesi, periyodik ekipman kontrolü standart önlemlerdir.
- Sağlık ve güvenlik planı şantiyeye özgü yazılı belgedir. İş sahibi paylaşılmasını isteyebilir.
- Alt yükleniciler aynı eğitim ve donanım kurallarına tabi olmalıdır.
- Güvenli şantiye daha hızlı ve daha kaliteli ilerler. İş güvenliği takvim güvencesidir.
Kaynak: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (mevzuat.gov.tr)
Şantiyenizde iş güvenliği planı ve sözleşme maddeleri hakkında iletişim sayfamızdan bilgi alabilirsiniz.