Güçlendirme mi, Yeniden Yapım mı? Karar İçin 6 Ölçüt

Apartman toplantısında iki öneri masadadır. Üçüncü kattaki emekli öğretmen binanın güçlendirilmesini ister; evinden çıkmak istemiyor. Giriş kattaki dükkân sahibi yıkıp yeniden yapmaktan yana; daha büyük bir dükkân umuyor. İkisi de haklı olabilir. Hangisinin haklı olduğunu oylama değil, altı ölçüt belirler.

Güçlendirme, mevcut binanın taşıyıcı sisteminin deprem dayanımını artıracak biçimde, bir mühendislik projesine göre takviye edilmesidir; yeniden yapım ise binanın yıkılıp güncel yönetmeliğe göre baştan inşa edilmesidir. Birincisi binayı korur, ikincisi yeniler.

Güçlendirme nedir, hangi binada yapılabilir?

Güçlendirme her binada yapılamaz; yalnızca taşıyıcı sistemi takviyeyi kaldırabilecek binalarda sonuç verir. Kolon ve kirişlerin mantolanması, perde duvar eklenmesi, lifli polimer sargı ve temel takviyesi en bilinen yöntemlerdir.

Hangisinin uygulanacağına, hatta uygulanıp uygulanamayacağına mühendis karar verir. Karar, binadan alınan beton numunelerine, donatı tespitine ve zemin verisine dayanır. Beton dayanımı çok düşükse ya da taşıyıcı sistem düzensizse güçlendirme projesi çizilebilir ama anlamlı bir güvenlik sağlamaz.

Bu yüzden ilk adım tartışma değil, ölçümdür.

Yeniden yapım hangi durumda kaçınılmaz?

Güçlendirmenin teknik olarak sonuç vermediği ya da maliyetinin yeni binaya yaklaştığı durumda yeniden yapım kaçınılmaz olur. Üç işaret bu yöne gösterir: çok düşük beton dayanımı, korozyona uğramış donatı ve sonradan kesilmiş kolon ya da kaldırılmış duvar gibi taşıyıcı sisteme müdahaleler.

Bir de teknik olmayan neden vardır. Bina deprem açısından kurtarılabilir olsa bile tesisatı, yalıtımı, asansörü ve otoparkı çağın gerisinde kalmışsa, güçlendirme yalnızca iskeleti yeniler.

Güçlendirme mi, yeniden yapım mı? 6 ölçütte karşılaştırma

Karar altı ölçütte verilir. Tablo, her ölçütte iki seçeneğin nasıl ayrıştığını gösteriyor:

Ölçüt Güçlendirme Yeniden yapım
1. Teknik uygunluk Yalnızca taşıyıcı sistemi elverişli binada Her binada mümkün
2. Karar çoğunluğu Kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızası Riskli yapıda hisse oranıyla salt çoğunluk
3. Maliyet Daha düşük olabilir; binanın durumuna göre hızla artar Daha yüksek; karşılığında yeni bina
4. Süre ve taşınma Daha kısa; yönteme göre binada kalınabilir ya da geçici taşınılır Daha uzun; herkes taşınır
5. İmar hakkı Mevcut inşaat alanı korunur Güncel imar durumuna göre yeniden hesaplanır
6. Sonuç Deprem dayanımı artar; bina yaşı aynı kalır Güncel yönetmeliğe göre yeni bina

Beşinci ölçüt en çok gözden kaçanıdır. Eski bir bina, bugünkü imar planının izin verdiğinden daha fazla inşaat alanına sahip olabilir. Yıkıldığında yeni bina güncel plana göre yapılır ve daireler küçülebilir. Tersi de olabilir. İmar durumu belgesi alınmadan bu ölçüt hakkında konuşmak tahmindir.

Maliyet ölçütünde tek geçerli yöntem iki teklifi yan yana koymaktır: güçlendirme projesi ve uygulama bedeli bir yanda, yeniden yapım teklifi diğer yanda. Tek teklifle verilen karar, karşılaştırma değil tercihtir.

Karar için hangi çoğunluk gerekir?

İki yol farklı çoğunluk ister ve bu fark çoğu zaman kararın kendisini belirler.

Güçlendirme, Kat Mülkiyeti Kanunu’nun 19. maddesinin ikinci fıkrasına tabidir: ortak yerlerde inşaat, onarım ve tesis için kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızası aranır. On daireli bir binada sekiz malik demektir.

Riskli yapı tespiti kesinleşmiş bir binada yeniden yapım kararı ise 6306 sayılı Kanun’a göre hisseleri oranında salt çoğunlukla alınır. Tespit sürecinin adımları riskli yapı tespiti nasıl yapılır yazısında.

Sonuç şaşırtıcıdır: daha az müdahale gerektiren yol, daha geniş uzlaşma ister.

Riskli yapı tespiti yapıldıysa güçlendirme hâlâ mümkün mü?

Evet, mümkündür; ama süre ve şartlar dardır. 6306 sayılı Kanun’un Uygulama Yönetmeliği’ne göre riskli yapının yıktırılması yerine güçlendirilmesi isteniyorsa, yıkım için maliklere verilen süre içinde dört şey tamamlanmalıdır:

  1. Güçlendirmenin teknik olarak mümkün olduğunun tespit ettirilmesi,
  2. Beşte dört çoğunlukla güçlendirme kararının alınması,
  3. Güçlendirme projesinin hazırlatılması,
  4. İmar mevzuatına göre ruhsat alınması.

Dördünü birden bu süreye sığdırmak, toplantıdan önce hazırlık yapılmadıysa zordur. Güçlendirmeyi ciddi biçimde düşünen maliklerin teknik incelemeyi tespit sonucunu beklemeden başlatması gerekir.

Güçlendirme ne zaman doğru tercihtir?

Yeniden yapım çoğu toplantıda “kesin çözüm” diye sunulur; oysa güçlendirmenin açıkça daha doğru olduğu durumlar vardır.

Bina görece yeniyse, beton ve donatı ölçümleri iyi çıktıysa ve eksiklik belirli elemanlarda toplanıyorsa güçlendirme hedefe en kısa yoldan ulaşır. Maliklerin taşınma imkânı sınırlıysa bu da gerçek bir ölçüttür; yaşlı bir malik için inşaat boyunca kirada oturmak, mühendislik hesabına girmeyen ama hayatı belirleyen bir maliyettir. İmar durumu yeni binada alan kaybına yol açacaksa, mevcut binayı korumak mali açıdan da üstün olabilir.

Tersinden bakınca: güçlendirme, yalnızca “daha ucuz” olduğu için seçilirse yanlış seçilmiş olur. Ucuzluğu ölçüm doğruluyorsa doğrudur.

Karar toplantısından önce hangi sorular sorulmalı?

Toplantıya şu sekiz sorunun cevabıyla girilirse tartışma görüşlerden verilere kayar. Listeyi yöneticiye ya da görüşeceğiniz mühendise iletebilirsiniz:

  1. Binadan beton numunesi alındı mı, sonuç ne?
  2. Donatı tespiti yapıldı mı, korozyon var mı?
  3. Güçlendirme teknik olarak mümkün mü? Yazılı görüş kimden alındı?
  4. Güçlendirme projesi ve uygulaması için teklif var mı?
  5. Yeniden yapım için teklif var mı; hangi modelle?
  6. İmar durumu belgesine göre yeni binada inşaat alanı ne olur?
  7. Her iki yolda taşınma gerekir mi, ne kadar süre?
  8. Hangi yol için hangi çoğunluk gerekiyor ve o çoğunluk sağlanabilir mi?

Altıncı soru sorulmadan yapılan toplantılarda malikler, yeni dairelerinin büyüklüğünü sözleşme aşamasında öğrenir.

Yeniden yapıma karar verildiyse sonraki adım ne?

Yeniden yapıma karar verildiyse sıra model ve firma seçimine gelir. Kat karşılığı mı, maliklerin finanse ettiği yapım mı sorusu kat karşılığı inşaat rehberinde; sürecin tamamı kentsel dönüşümde inşaat süreçleri yazısında anlatılıyor. Yeni binanın hangi esaslara göre tasarlanacağı ise Kocaeli’de depreme dayanıklı yapı yazısının konusu.

Lotus Group İnşaat, Kocaeli’de yeniden yapım tarafında çalışır; Sorella Rezidans gibi tamamlanmış projeleri yerinde görülebilir. Binanız için iki yolu karşılaştırmak isterseniz iletişim sayfasından yazabilirsiniz. Güçlendirme incelemesi ayrı bir uzmanlık alanıdır ve bağımsız bir mühendislik kuruluşundan alınmalıdır.

Özet

  • Güçlendirme mevcut binanın taşıyıcı sistemini takviye eder; yeniden yapım binayı güncel yönetmeliğe göre baştan inşa eder.
  • Güçlendirmenin mümkün olup olmadığını beton, donatı ve zemin ölçümleri belirler; ölçüm yapılmadan karar verilmez.
  • Güçlendirme kararı kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızasını gerektirir.
  • Riskli yapıda yeniden yapım kararı hisse oranıyla salt çoğunlukla alınır.
  • Riskli yapı tespitinden sonra güçlendirme isteniyorsa teknik tespit, karar, proje ve ruhsat yıkım için verilen süre içinde tamamlanmalıdır.
  • Yeni binanın inşaat alanı güncel imar durumuna göre hesaplanır; imar durumu belgesi alınmadan dairelerin büyüklüğü bilinemez.

Emekli öğretmen de dükkân sahibi de toplantıdan önce aynı dosyayı okursa, oylama bir güç gösterisi olmaktan çıkar. İkisinin de sorması gereken soru aynıdır: ölçüm ne diyor?

Kaynak: 6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği, madde 8