— Tapunuz kat irtifaklı, biliyorsunuz değil mi?
Tapu müdürlüğündeki bu soru, imza atmak üzere olan birçok alıcının ilk kez duyduğu bir terimi içerir. Cevap çoğunlukla sessizliktir.
Kat irtifakı, henüz tamamlanmamış bir yapının bağımsız bölümü için arsa payına bağlı olarak kurulan haktır; kat mülkiyeti ise tamamlanmış yapının bağımsız bölümü üzerindeki mülkiyettir. İkisi arasındaki fark tek bir belgede düğümlenir: yapı kullanma izin belgesi.
Kat irtifakı nedir?
Kat irtifakı, inşaatı süren ya da ileride yapılacak bir binada, daire veya dükkânın arsadaki payına bağlı olarak tapuya işlenen haktır. Bina ortada yokken bile tapuda “3. kat, 7 numaralı bağımsız bölüm” diye bir kayıt oluşmasını sağlar.
Kanundaki tanım da bunu söyler: kat irtifakı, yapı tamamlandıktan sonra geçilecek kat mülkiyetine esas olmak üzere kurulur. Yani bir ara duraktır. Asıl hedef kat mülkiyetidir.
Kat irtifakının kurulabilmesi için onaylı bir proje ve yönetim planı tapuya sunulur. Bu nedenle kat irtifaklı tapu, o parselde hangi dairenin kime ait olacağının resmen belirlendiğini gösterir.
Kat mülkiyeti nedir?
Kat mülkiyeti, tamamlanmış bir yapının ayrı ayrı kullanılabilen bölümleri üzerinde kurulan, arsa payı ve ortak yerlerle bağlantılı özel bir mülkiyettir. Tapunuzda “kat mülkiyeti” yazıyorsa bina bitmiş, kullanma izni alınmış ve daireniz hukuken de bir “daire” olmuştur.
Pratikteki karşılığı basittir. Abonelikler sorunsuz açılır, bankalar ekspertizde engel çıkarmaz, satarken alıcıya açıklama yapmanız gerekmez.
Kat irtifakı ile kat mülkiyeti arasındaki fark nedir?
Temel fark yapının hukuki durumudur: kat irtifakında bina kâğıt üzerinde tamamlanmamıştır, kat mülkiyetinde tamamlanmış ve onaylanmıştır.
| Kat irtifakı | Kat mülkiyeti | |
|---|---|---|
| Yapının durumu | Yapılacak ya da yapılıyor | Tamamlanmış |
| Dayandığı belge | Onaylı proje ve yönetim planı | Yapı kullanma izin belgesi (iskan) |
| Tapudaki konusu | Arsa payına bağlı hak | Bağımsız bölümün mülkiyeti |
| Abonelik ve kullanım | İskana bağlı olarak sorun çıkabilir | Sorunsuz |
| Alıcı için anlamı | “Bina ruhsata uygun bitecek mi?” sorusu açık | Soru kapanmış |
İskanın ne olduğu ve nasıl alındığı iskan (yapı kullanma izin belgesi) rehberinde ayrıntılı anlatılıyor.
Kat irtifakından kat mülkiyetine nasıl geçilir?
Geçiş, yapının tamamı için düzenlenen yapı kullanma izin belgesine dayanır. Kat Mülkiyeti Kanunu’na göre kat irtifakı bu belgeyle kat mülkiyetine resen, yani malik ayrıca talepte bulunmadan çevrilir.
Sıra şöyledir: inşaat biter, iskan alınır, belge tapuya ulaşır, tapu kaydındaki nitelik değişir. Alıcının yapacağı tek iş, işlemin gerçekten tamamlandığını tapu kaydından kontrol etmektir.
Zincirin koptuğu yer neredeyse her zaman ikinci halkadır. İskan alınamıyorsa geçiş de olmaz. Bu yüzden “kat mülkiyetine ne zaman geçeceğiz?” sorusunun doğru hali “iskan ne zaman çıkacak?” sorusudur.
Kat irtifaklı tapuyla ev almak riskli mi?
Tek başına riskli değildir; riski belirleyen, binanın hangi aşamada olduğudur. Üç durumu ayırmak gerekir:
- İnşaat sürüyor. Kat irtifakı bu aşamada olması gereken şeydir. Olağandır.
- Bina yeni bitti, iskan başvurusu yapıldı. Geçiş birkaç ay sürebilir. Olağandır; yine de başvurunun yapıldığını belgeyle görün.
- Bina yıllar önce bitti, tapu hâlâ kat irtifakında. Dikkat. İskan alınamamış demektir ve nedeni çoğunlukla projeye aykırı bir imalattır.
Üçüncü durumda sorulacak soru “neden?” olmalıdır. Satıcının “burada bütün binalar böyle” cevabı bir açıklama değildir.
Kat irtifakının alıcıyı koruduğu yer neresi?
Kat irtifakı çoğu zaman bir eksiklik gibi anlatılır, oysa inşaat halindeki projede alıcının en sağlam dayanağıdır. Karşılaştırma yapılacak şey kat mülkiyeti değil, kat irtifakı bile kurulmamış arsadır.
Kat irtifakı yoksa satın aldığınız şey yalnızca bir arsa hissesidir. Hangi dairenin size ait olacağı tapuda yazmaz; bu, satıcıyla aranızdaki sözleşmede kalır. Kat irtifakı kurulduğunda ise daireniz, numarası ve arsa payıyla birlikte tapuya işlenir.
Bu nedenle topraktan satışlarda “kat irtifakı kuruldu mu?” sorusu, “ne zaman biter?” sorusundan önce gelir.
Kat irtifakı kendiliğinden sona erer mi?
Hayır, kendiliğinden sona ermez; ama süresiz de değildir. Kat Mülkiyeti Kanunu’nun 49. maddesine göre beş yıl içinde yapı yapılmazsa sulh hâkimi duruma göre kat irtifakının sona ermesine ya da belirli bir süre uzatılmasına karar verebilir.
Alıcı açısından anlamı şudur: yıllardır başlamamış bir inşaatın kat irtifaklı tapusu, süresiz bir güvence değildir.
Tapuda neye bakılır?
Tapu incelemesinde altı kayda bakılır. Listeyi tapu müdürlüğüne ya da satıcıyla görüşmeye giderken kullanabilirsiniz:
- Nitelik: “Kat mülkiyeti” mi, “kat irtifakı” mı, yoksa yalnızca “arsa” mı?
- Bağımsız bölüm numarası: Gezdiğiniz daireyle tapudaki numara aynı mı?
- Arsa payı: Benzer büyüklükteki dairelerle orantılı mı?
- Şerh ve ipotek: Kayıt üzerinde ipotek, haciz ya da satış vaadi şerhi var mı?
- Yönetim planı: Ortak alanların kullanımı ve aidat esasları ne diyor?
- İskan: Kat irtifakıysa başvuru yapılmış mı, eksik olan ne?
Arsa payı çoğu alıcının bakmadığı kalemdir. Oysa bina bir gün yenilenirse herkesin hakkı bu oran üzerinden hesaplanır.
Bu ayrım müteahhit seçiminde ne işe yarar?
Bir firmanın bitirdiği projelerin tapu durumu, o firmanın işi nereye kadar götürdüğünü gösterir. Tamamlanmış projelerinde kat mülkiyetine geçilmiş bir firma, inşaatı yalnızca bitirmemiş, belgelerini de kapatmıştır.
Lotus Group İnşaat’ın Başiskele ve Yuvacık’ta teslim ettiği Lotus Evleri 1 ve Lotus Evleri 2 gibi projeler yerinde görülebilir. Hangi firmayla görüşürseniz görüşün, aynı soruyu sorun ve cevabı tapu kaydıyla isteyin. Görüşmede sorulacak diğer sorular müteahhit seçerken sorulacak 7 soru yazısında; arsa payının nasıl belirlendiği kat karşılığı inşaatta paylaşım yazısında.
Özet
- Kat irtifakı, tamamlanmamış yapıdaki bağımsız bölüm için arsa payına bağlı kurulan haktır; kat mülkiyeti tamamlanmış yapıdaki bağımsız bölümün mülkiyetidir.
- İkisini ayıran belge yapı kullanma izin belgesidir; iskan alınmadan kat mülkiyetine geçilmez.
- Kat irtifakı, iskan belgesine dayanarak kat mülkiyetine resen çevrilir; alıcı işlemin tamamlandığını tapu kaydından kontrol eder.
- İnşaat halindeki projede kat irtifakı olağandır; yıllar önce bitmiş binada hâlâ kat irtifakı varsa nedeni sorulmalıdır.
- Kat irtifakı kurulmamış arsa hissesi, kat irtifaklı tapudan daha zayıf bir güvencedir.
- Beş yıl içinde yapı yapılmazsa mahkeme kat irtifakının sona ermesine karar verebilir.
Tapu müdürlüğündeki o soruya verilecek doğru cevap “evet, biliyorum” değildir. “Evet, iskan başvurusu şu tarihte yapıldı” ya da “inşaat şu aşamada” diyebiliyorsanız, neyi imzaladığınızı biliyorsunuz demektir.
