Topraktan Ev Almak: Haklarınız, Riskler ve İmzadan Önce Kontrol Listesi

48 ay. Topraktan ev almak isteyen birinin bilmesi gereken ilk rakam budur: satıcı, sözleşme tarihinden itibaren en geç 48 ay içinde evi teslim etmek zorundadır. Maket ne kadar güzel, satış ofisi ne kadar ikna edici olursa olsun, bu süre sözleşmeyle uzatılamaz.

Topraktan ev almak, hukuki adıyla ön ödemeli konut satışı, bedelin tamamını ya da bir kısmını ev bitmeden ödeyip teslimi sonradan aldığınız satıştır. Kuralları 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 40-46. maddeleri koyar.

Topraktan ev almak ne demek?

Henüz inşa edilmemiş ya da inşaatı süren bir konutu, proje ve sözleşme üzerinden satın almaktır. “Maketten satış” da aynı şeyi anlatır. Ödemeyi bugün yapar ya da taksite bağlarsınız; anahtarı aylar, bazen yıllar sonra alırsınız.

Tamamlanmış konuttan farkı tam da buradadır, çünkü gezip gördüğünüz bir daireyi değil, henüz yerine getirilmemiş bir taahhüdü satın alırsınız. Bu yüzden kanun bu satış türünü ayrıca düzenlemiş ve alıcıya hazır konut satışında olmayan haklar vermiştir.

Yasa alıcıya hangi hakları veriyor?

Yasa alıcıya altı temel güvence verir. Tablo, her birinin süresini ve dayandığı maddeyi gösteriyor:

Hak İçeriği Madde
Ön bilgilendirme Sözleşmeden en az bir gün önce bilgilendirme formu verilir 40
Resmî şekil Satış tapuda tescil edilir; satış vaadi noterde düzenlenir 41
Teminat Belirli büyüklükteki projelerde bina tamamlama sigortası ya da eşdeğer teminat zorunludur 42
Cayma 14 gün içinde gerekçesiz ve cezasız cayılabilir 43
Teslim Teslim süresi sözleşme tarihinden itibaren 48 ayı geçemez 44
Sözleşmeden dönme 24 aya kadar gerekçesiz dönülebilir 45

Sözleşmeden dönmenin bir bedeli vardır. Satıcı, dönme tarihine göre sözleşme bedelinden kesinti yapabilir: ilk üç ayda yüzde 2, üç ile altı ay arasında yüzde 4, altı ile on iki ay arasında yüzde 6, on iki ile yirmi dört ay arasında yüzde 8.

Bu tablodaki en az bilinen satır ikincisidir. Adi yazılı bir “satış sözleşmesi” ya da satış ofisinde imzalanan bir form tek başına tapuda hak doğurmaz; kanun, satışın tapuda tescil edilmesini ya da satış vaadinin noterde düzenlenmesini ister.

Topraktan ev almanın riskleri neler?

Riskin özü şudur: ödeme bugün, teslim gelecekte. Aradaki sürede beş şey ters gidebilir.

  • Teslim gecikir. En sık karşılaşılan sorundur.
  • Proje değişir. Tanıtılan sosyal alan, cephe ya da malzeme farklı çıkar.
  • Firma işi bitiremez. Finansmanı tükenen proje yarım kalır.
  • Tapu devri gecikir. Ev teslim edilir ama tapu verilmez.
  • İskan alınamaz. Bina biter, kullanma izni çıkmaz.

Son iki risk, anahtar teslim edildikten sonra ortaya çıktığı için en az hesaba katılanlardır. İskanın neden bu kadar belirleyici olduğu iskan nedir, nasıl alınır yazısında anlatılıyor.

Topraktan ev almak ne zaman mantıklı?

Riskleri sıralamak kolaydır; topraktan almanın gerçek avantajlarını görmezden gelmek ise haksızlık olur. Üç durumda bu yol hazır konuttan daha uygundur.

Birincisi ödeme düzeni. Bedeli inşaat süresine yayabilmek, birikimi sınırlı ama geliri düzenli olan alıcı için belirleyicidir. İkincisi seçim genişliği: kat, cephe ve daire tipi seçenekleri satışın başında en fazladır. Üçüncüsü müdahale imkânı; inşaat sürerken iç mekânda değişiklik istemek, bitmiş dairede tadilat yapmaktan kolaydır.

Yani soru “topraktan alınır mı?” değil, “bu firmadan, bu sözleşmeyle alınır mı?” sorusudur.

Firma ve proje nasıl kontrol edilir?

Firma, söyledikleriyle değil bitirdikleriyle kontrol edilir. İmzadan önce dört şeye bakın:

  1. Ruhsat. Projenin inşaat ruhsatı alınmış mı? Ruhsatsız projeden satış, olmayan bir izni satmaktır.
  2. Arsa. Arsanın tapusu kimin üzerine? Firma arsa sahibi değilse aradaki sözleşme ne diyor?
  3. Kat irtifakı. Daireniz numarasıyla tapuya işlenmiş mi?
  4. Geçmiş. Firmanın tamamlayıp teslim ettiği, gezebileceğiniz projeler var mı?

Üçüncü madde alıcıyı en çok koruyan adımdır; nedeni kat irtifakı ve kat mülkiyeti farkı yazısında. Ruhsatın nasıl sorgulanacağı inşaat ruhsatı rehberinde, firma değerlendirme ölçütleri güvenilir müteahhit nasıl seçilir yazısında.

Sözleşmede neler yazmalı?

Sözleşme, maketin ve broşürün hukuki karşılığıdır; orada yazmayan şey vaat edilmemiş sayılır. Beş başlık eksiksiz olmalıdır:

  • Teslim tarihi. “İnşaat bitiminde” değil, gün-ay-yıl olarak.
  • Teknik şartname. Kullanılacak malzemeler marka ve sınıf düzeyinde.
  • Bağımsız bölüm. Blok, kat, daire numarası ve net alan.
  • Tapu ve iskan. Tapu devrinin ve iskanın hangi tarihe kadar tamamlanacağı.
  • Gecikme. Teslim gecikirse satıcının yükümlülüğü.

Malzeme listesinin neden marka düzeyinde yazılması gerektiği inşaat sözleşmesinde zorunlu maddeler yazısında örneklerle anlatılıyor.

İmzadan önce kontrol listesi

Aşağıdaki dokuz adımı satış ofisine gitmeden önce yazdırabilir, her birini tek tek işaretleyebilirsiniz:

  1. Ön bilgilendirme formunu en az bir gün önce aldım ve okudum.
  2. Projenin inşaat ruhsatını gördüm.
  3. Arsa tapusunun kimde olduğunu tapu kaydından teyit ettim.
  4. Kat irtifakının kurulduğunu ve dairemin numarasını tapuda gördüm.
  5. Firmanın tamamlanmış en az bir projesini gezdim.
  6. Projede teminat (bina tamamlama sigortası ya da eşdeğeri) olup olmadığını sordum.
  7. Teslim tarihi sözleşmede gün olarak yazıyor ve 48 ayı aşmıyor.
  8. Teknik şartname sözleşmenin eki ve imzalı.
  9. İşlem tapuda ya da noterde yapılacak.

Dokuz maddeden biri eksikse imzayı ertelemek kayıp değildir. 14 günlük cayma hakkı bir emniyet supabıdır, ama en iyisi ona ihtiyaç duymamaktır.

Teslimde neye bakılır?

Teslimde daire, sözleşmenin ekindeki teknik şartnameyle karşılaştırılır. Alan ölçülür, malzemeler listeyle eşleştirilir, tesisat çalıştırılır, eksikler tutanağa yazılır. Tutanaksız teslim alınan dairede sonradan eksik ispatlamak zordur.

Anahtarı almak sürecin sonu değildir; tapu devri ve iskan tamamlanana kadar sözleşmeyi, ödeme dekontlarını ve teslim tutanağını içeren dosyayı kapatmayın.

Kocaeli’de topraktan alırken yerel olarak neye dikkat edilir?

Kocaeli’de iki yerel kontrol, ülke genelindeki listeye eklenir: zemin etüdü ve deprem tasarımı. İl birinci derece deprem bölgesinde olduğu için firmaya zemin etüdünün yapılıp yapılmadığını ve statik projenin hangi yönetmeliğe göre hazırlandığını sormak olağan bir sorudur. Ayrıntısı depreme dayanıklı yapı rehberinde.

Tamamlanmış proje gezmek isteyenler için Lotus Group İnşaat’ın Başiskele’de teslim ettiği Serenita Villaları ve Lotus Evleri 2 yerinde görülebilir. Sorularınız için iletişim sayfası açık.

Özet

  • Topraktan ev almak, hukuken ön ödemeli konut satışıdır ve 6502 sayılı Kanun’un 40-46. maddelerine tabidir.
  • Alıcı sözleşmeden sonraki 14 gün içinde gerekçe göstermeden ve ceza ödemeden cayabilir.
  • Teslim süresi sözleşme tarihinden itibaren 48 ayı geçemez.
  • Alıcı 24 aya kadar sözleşmeden dönebilir; satıcı döneme göre yüzde 2 ile yüzde 8 arasında kesinti yapabilir.
  • Satış tapuda tescil edilmeli ya da satış vaadi noterde düzenlenmelidir; adi yazılı form tek başına yeterli değildir.
  • Kat irtifakı kurulmuş, ruhsatı alınmış ve firmanın tamamlanmış projesi gezilmiş bir satış, en büyük riskleri baştan eler.

48 ay uzun bir süredir. O süre boyunca elinizde kalacak tek şey, bugün imzaladığınız kâğıttır; maket değil.

Kaynak: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, madde 40-46